Chuyên đề Tạo hứng thú cho học sinh Lớp 6 qua các hình thức tổ chức phần khởi động của phân môn Địa lí

Nội dung tài liệu: Chuyên đề Tạo hứng thú cho học sinh Lớp 6 qua các hình thức tổ chức phần khởi động của phân môn Địa lí

1. TRƯỜNG THCS CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM NGUYỄN TUẤN THIỆN Độc lập - Tự do - Hạnh phúc TỔ: KHOA HỌC XÃ HỘI CHUYÊN ĐỀ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH LỚP 6 QUA CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC PHẦN KHỞI ĐỘNG CỦA PHÂN MÔN ĐỊA LÍ A. ĐẶT VẤN ĐỀ Chương trình GDPT 2018 đã đặt ra yêu cầu với giáo viên và học sinh là hình thành phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết thực, chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức phát huy được tính chủ động, sáng tạo các kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống. Để đạt được yêu cầu đặt ra giáo viên cần không ngừng học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn, cải tiến phương pháp dạy học, tăng cường áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Trong các tiết học của phân môn Địa lý, như tôi quan sát thấy được các em dường như rất ít đọc sách, ít soạn bài, ít tham gia xây dựng bài, chỉ ngồi chờ giáo viên gọi, ghi chép thụ động. Kiến thức các em lĩnh hội rất ít và rất nhanh quên .Để nâng cao được chất lượng của bộ môn, việc dạy học địa lý nói riêng và các môn học khác thiết nghĩ điều đầu tiên là phải tạo được sự hứng khởi, thích thú cho các em. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động dạy học kết hợp với việc tổ chức những trò chơi sẽ giúp các em dễ dàng lĩnh hội kiến thức của bài học, tự các em không còn thấy tính chất “khô khan” mà hứng thú hơn rất nhiều trong việc học tập ở bộ môn. Thực hiện chương trình GDPT 2018 với tinh thần quan điểm dạy học tích cực của SGK môn Lịch sử và Địa lí. Để đạt được mục tiêu môn học và thực hiện theo yêu cầu của phương pháp dạy học, người dạy cần rèn cho học sinh 10 năng lực cốt lõi và 5 phẩm chất chủ yếu. Hiện nay các bài giảng đã được biên soạn theo 4 hoạt động chính: Hoạt động khởi động; hình thành kiến thức; luyện tập; vận dụng. Mỗi hoạt động đều có vai trò riêng trong việc hình thành kiến thức cho học sinh. Hoạt động khởi động là hoạt động đầu tiên trong tiến trình bài dạy nhưng có ý nghĩa rất quan trọng nhằm giúp học sinh huy động những kỹ năng, kiến thức nền, tạo hứng thú, kích hoạt tính tích cực của học sinh và là tiền đề để hình thành kiến thức mới. Nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh và nâng cao chất lượng giảng dạy, với phương châm “học mà vui” và “ vui mà học”, Chính vì vậy, tôi chọn nội dung báo cáo chuyên đề là “ tạo hứng thú cho học sinh lớp 6 qua các hình thức tổ chức phần khởi động của phân môn Địa lí” B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. I. Thực trạng việc dạy và học phân môn Địa lí
2. - Về phía Giáo viên :Cơ bản GV đều có tinh thần đổi mới PPDH. Tuy nhiên, sự quan tâm đổi mới chưa thực sự đi vào chiều sâu, thiếu sự lôi cuốn HS. - Về phía Học sinh : Bên cạnh một số HS rất tích cực, hào hứng thì vẫn còn nhiều HS ít hứng thú với môn địa lí. Tâm lí HS và phụ huynh coi đây là môn phụ, đều ít dành sự quan tâm đến việc học địa lí trên lớp cũng như ở nhà. II. Vai trò của phần Khởi động trong các tiết học Địa lí Trong mỗi bài học, giáo viên xây dựng kế hoạch theo tiến trình 4 hoạt động chính : Khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng. Trong đó khởi động là hoạt động đầu tiên nhằm tạo tình huống xuất phát, được tổ chức khi bắt đầu một bài học. Hoạt động này chỉ thực hiện vài phút đầu giờ nhưng là yếu tố tiên quyết dẫn đến sự thành công của tiết dạy. Có thể coi là bước “trải đệm” để dẫn dắt học sinh vào bài mới, giúp HS tiếp cận kiến thức bài học một cách dễ dàng. III. Các hình thức tổ chức phần khởi động Để tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học có nhiều phương pháp dạy học và phương tiện dạy học khác nhau, tôi thường sử dụng các phương pháp sau . 1. Khởi động bằng hình thức tổ chức trò chơi. Sử dụng trò chơi học tập trong dạy học là cách thức giáo viên tổ chức hoạt động dạy học thông qua các trò chơi học tập, huy động sự tham gia của học sinh trong lớp nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập để học sinh thực hiện được các mục tiêu của bài học một cách dễ dàng hơn. Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia. Vì vậy, nó có khả năng lôi kéo sự chú ý và khơi dậy được hứng thú học tập. Có rất nhiều trò chơi như: Ai nhanh hơn, mảnh ghép bí ẩn, giải cứu bãi biển, trò chơi vận động * Ví dụ: Khởi động bài 21. Biển và đại dương - GV sử dụng phương pháp đóng vai để chơi trò chơi “Giải cứu bãi biển”. - Học sinh sẽ đóng vai thành khách du lịch ở bãi biển trong câu chuyện để giải cứu các sinh vật biển đang bị ảnh hưởng bởi rác thải ở ven biển. Hoạt động này giúp các em có kỹ năng và ý thức bảo vệ môi trường trong cuộc sống hàng ngày. Ngoài ra còn tạo tiền kiến thức để bước vào bài học mới. GV phổ biến luật chơi: Có 2 khách du lịch nhí nói chuyện với nhau. HS tiến hành chơi trò chơi. GV tổng kết, nhận xét tinh thần và thái độ tham gia trò chơi của học sinh. GV dẫn dắt vào bài mới. 2. Khởi động bài học thông qua sử dụng video, hình ảnh minh hoạ. Giáo viên cũng có thể sử dụng những tranh ảnh, video trực quan nói về nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm. Giáo viên sử dụng kĩ thuật KWL để khởi động bài học. Ví dụ: Bài 27. Dân số và sự phân bố dân cư trên thế giới GV yêu cầu HS kẻ bảng KWL vào phiếu và ghi câu trả lời. Cho HS xem đoạn clip về sự gia tăng dân số thế giới đồng thời dựa vào hiểu biết của HS sau đó cho HS điền vào bảng HS làm việc cá nhân. GV gọi đại diện 1 vài HS trình bày. GV khái quát, dẫn dắt tới chủ đề bài học. 3. Khởi động bằng các câu hỏi, bài tập tình huống.
3. Giáo viên sử dụng kỹ thuật "Chia sẻ nhóm đôi" để khởi động bằng các câu hỏi, bài tập tình huống. Giáo viên giới thiệu tình huống có vấn đề, đặt câu hỏi mở, dành thời gian để học sinh suy nghĩ. Sau đó học sinh thành lập nhóm đôi và chia sẻ ý tưởng, thảo luận, phân loại. Nhóm đôi này lại chia sẻ tiếp với nhóm đôi khác hoặc với cả lớp. * Ví dụ: Bài 28. Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên - GV nêu vấn đề: Có ý kiến cho rằng “Con người và môi trường tự nhiên có phải là những thực thể tách bạch, đối lập hay có mối quan hệ tương hỗ với nhau trong quá trình tồ̀n tại và phát triển. Ngoài những tác động tích cực thì con người cũng tác động tiêu cực lớn đến thiên nhiên” Bằng những hiểu biết của bản thân em hãy chứng minh nhận định trên. - GV sử dụng kỹ thuật nhóm đôi Học sinh hoạt động cá nhân. Sau đó làm việc nhóm đôi để chia sẻ kết quả với bạn. Nhóm đôi này lại chia sẻ kết quả với nhóm đôi khác và cả lớp. HS chia sẻ ý kiến trước cả lớp, các học sinh khác nghe - nhận xét - đưa ra quan điểm. GV nhận xét ý thức và kết quả học tập của cả lớp. GV chốt kiến thức. IV. Một số ví dụ minh họa Ví dụ 1. BÀI 9. CẤU TẠO CỦA TRÁI ĐẤT. CÁC MẢNG KIẾN TẠO Tổ chức khởi động bằng bài tập qua theo dõi video Ví dụ 2.
4. BÀI 7. CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT MẶT TRỜI VÀ CÁC HỆ QUẢ Khởi động: Trò chơi “Vua Tiếng Việt”. C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ. Qua quá trình áp dụng thường xuyên việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học phân môn Địa lí 6 thông qua hoạt động khởi động, tôi thấy đa số HS thích thú với việc các em được lựa chọn nhiệm vụ, sản phẩm học tập phù hợp với năng lực, năng khiếu, cá tính của bản thân mình. Mức độ hứng thú học tập của học sinh đối với
5. bộ môn tăng lên rõ rệt, các em tích cực, chủ động hơn. Các kiến thức mới hình thành, cũng như các kiến thức được ôn tập trong tiết học dễ nhớ và nhớ lâu hơn. Mức độ hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn tăng lên rõ rệt. Đa dạng hình thức khởi động nói riêng cũng như dạy học phát triển năng lực nói chung đều hướng đến sự phát triển được tư duy, trí thông minh của từng cá nhân học sinh, làm cho kết quả học tập (kiến thức, kỹ năng, thái độ)có tính bền vững, sâu sắc. Có khả năng khai thác vốn kinh nghiệm sống của học sinh, giúp học sinh giải quyết những vấn đề trong cuộc sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, làm cho việc học tập trở nên thú vị, hấp dẫn hơn.